Uitgebrachte adviezen

Het is de hoofdtaak van de Adviesraad om ongevraagd of gevraagd advies uit te brengen over zaken die in de regio Noardwest Fryslân van belang zijn binnen het sociaal domein.

Een aantal adviezen en reacties op een rij. Overigens is de raad veelvuldig in overleg met vertegenwoordigers van de Dienst Noardwest Fryslân en oefent via die weg invloed uit. De Raad adviseert alleen 'officieel' als dat nodig is. Het gaat om het resultaat. Als dat al is bereikt met informeel overleg, heeft dat evenveel waarde.

Onlangs heeft de Adviesraad ongevraagd geadviseerd over de thema´s Vroegsignalering (van schulden) en over Compensatie van eigen risico (bij zorgkosten) en is op verzoek geadviseerd over de PGB-tarieven 2020. De adviezen zijn bijgevoegd.

Uitgelicht- Vroegtijdige signalering van schulden

Onlangs heeft de Adviesraad aan de Dienst Noardwest Fryslân een ongevraagd advies gegeven over vroegsignalering. U leest dat in de rubriek 'Uitgebrachte adviezen' (hierboven). Het onderwerp heeft een lange geschiedenis. Het belang van het vroegtijdig opsporen van schulden wordt sinds de tachtiger jaren van de vorige eeuw al onderkend. In het verleden zijn al diverse pogingen gedaan om een systeem te ontwikkelen waarin prille schulden in beeld kunnen worden gebracht met wisselend succes. In 2019 is de vroegsignalering een nieuwe fase ingegaan. Waar staan we nu?

Een nieuwe impuls
Vanaf juli 2012 zijn gemeenten verantwoordelijk voor het regelen van de schulhulpverlening. Dit is opgenomen in de Wet gemeentelijke schuldhulpverlening (WGS). Daarvoor was er ook sprake van schuldhulpverlening, maar het geheel van plaatselijke initiatieven had veel weg van een lappendeken en was heel erg afhankelijk van de plaatselijke situatie, ondanks pogingen van bijvoorbeeld van Divosa (gezamenlijke sociale diensten). In Friesland was bijvoorbeeld sprake van het Projekt Overkreditering en van het Bureau Integrale Schuldhulpverlening (BISH). Met de gemeentelijke verantwoordelijkheid in  2012 is meer eenheid gekomen in de aanpak van schulden.

Het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW) heeft extra geld beschikbaar gesteld om een nieuwe impuls te geven aan de ontwikkeling van methoden om schulden in een vroeg stadium op te sporen en mensen met schulden te ondersteunen. Gemeenten, private schuldhulpverleners, NVVK (vereniging voor schuldhulpverlening) en Divosa ontwikkelen op dit moment met steun van SZW vroegsignalering van mensen met schulden.

Ontstaan van schulden
Financiële problemen staan veelal niet op zichzelf. Bij een problematische schuldsituatie spelen niet alleen financiële problemen een rol, maar hebben vaak ook te maken met psychosociale problemen. Deze kunnen bijvoorbeeld veroorzaakt zijn door een echtscheiding, door ziekte, ontslag, arbeidsongeschiktheid of verslaving. Maar ook het gemak om een lening aan te gaan of te kopen op afbetaling spelen een rol bij het ontstaan van een problematische schuldsituatie.  Een problematische schuldsituatie beïnvloedt in veel opzichten de kwaliteit van het bestaan. Zij kan bijvoorbeeld consequenties hebben voor de gezondheid van de leden van het huishouden, het voedingspatroon, de woonomstandigheden, ontspanning en vakantie. Samengevat: kortom, een problematische schuldsituatie is niet het gevolg van één oorzaak, maar meestal van meerdere, samenhangende oorzaken. Daardoor is het oplossen daarvan zo’n complex proces. 

Steeds meer schulden
Uit  rapportage van het ministerie van SZW blijkt dat steeds meer mensen in Nederland te maken hebben met problematische schulden. Gebleken is dat niet alleen personen met een minimuminkomen in de schulden raken, maar steeds vaker ook mensen met hogere inkomens. Ook jongeren zijn steeds nadrukkelijker in beeld. Een op de vijf huishoudens in Nederland kampt met risicovolle of problematische schulden. 

Het belang van vroegsignalering
De wetgever heeft aangegeven veel belang te hechten aan vroegtijdige signalering van problematische schulden. Onder andere  naar aanleiding van een verkennende studie van SZW in 2015 over de schuldproblematiek is besloten daar extra op in te zetten, temeer omdat
er signalen waren dat lang niet alle gemeenten voldoende invulling geven aan vroegsignalering en bijbehorende hulpverlening. 

Ook het Nibud vindt vroegsignalering erg belangrijk.Naar het oordeel van deze organidsatie die veel kennis heeft op het terrein van budgettering en schulden, maakt vroegsiganlering de aanpak van schulden vaak makkelijker en de impact voor de schuldenaar blijft beperkt. Ook de maatschappelijke schade is kleiner als de schulden in een vroeg stadium geregeld kunnen worden. Doorgaans blijkt pas dat iemand in de schulden zit als er sprake is van een dreigende huisuitzetting of van een loonbeslag. Als er gewerkt wordt met vroegsignalering, is de noodzaak van actie vaak al duidelijk als blijkt dat er sprake is van betalingsachterstanden, te laat betalen, niet reageren op post, afwezigheid,
stress en veel bellen met schuldeisers.

In sommige gemeenten wordt al een tijdje gewerkt met vroegsignalering. Bijvoorbeeld in Amsterdam. Uit de jaarrapportage Schuldhulpverlening 2016 van de gemeente Amsterdam blijkt duidelijk dat  vroegsignalering meerwaarde heeft.  Zo is het aantal woninguitzettingen sinds 2013 met 33 procent gedaald, en door het sneller identificeren van burgers met schuldenproblemen kan vaker worden volstaan met lichtere vormen van financiële hulpverlening. Het aantal beslagleggingen op de uitkering is bijna gehalveerd. Werd er in 2014 nog ruim 16.400 keer door een schuldeiser beslag gelegd op een Amsterdamse bijstandsuitkering, in 2016 was dat nog maar 9.300 keer. Het aantal huishoudens met één of meer beslagleggingen is sinds april 2014 met ruim 36 procent afgenomen.

Ook in Almere en Tilburg lopen al langere tijd projecten met vroegsignalering. Berekeningen rond deze en andere projecten  tonen aan dat elke euro die wordt geïnvesteerd in deze projecten de samenleving als geheel tussen de 2,46 euro en 4,22 euro oplevert. De opbrengst voor de gemeenten is tussen  1,57 euro en 2,91 euro. 

Vindplaats van schulden biedt mogelijkheden
Stichting BKR (Bureau Kredietregistratie) heeft een informatiesysteem ontwikkeld dat gemeenten kan helpen bij het vroegtijdig opsporen van schulden. In 2016 startte de organisatie het project 'Vindplaats van Schulden'. Dit is een beveiligd informatiesysteem tussen de gemeente en schuldeisers, zoals energie- en waterbedrijven, zorgverzekeraars en woningbouwcorporaties, die regelmatig met huishoudens met betalingsachterstanden worden geconfronteerd. Schuldeisers kunnen volgens afspraken met gemeenten betalingsaachterstanden melden bij de Vindplaats voor schulden. Er wordt afgesproken op welk tijdstip dat plaatvindt.

Maandelijks krijgt de gemeente een overzicht van huishoudens met een betalingsachterstand van minimaal twee schuldeisers of van huishoudens met opeenvolgende schuldeisers, waarbij de ene schuld in wordt gewisseld voor een ander. De gemeente deelt deze gegevens met de wijk- en gebiedsteams of andere hulpverleners die met de betreffende huishoudens in gesprek gaan om hulp te bieden. Dankzij de informatie uit Vindplaats van Schulden kunnen de gemeenten dat zonder hulpvraag doen. Een bijkomend voordeel voor gemeenten is dat ze daarbij vaak gezinnen tegenkomen met multiproblematiek, die ze nog niet kenden in hun systeem. De schuldeisers krijgen ook een terugkoppeling. De privacy zou een probleem kunnen zijn, maar naar de mening van diverse deskundigen is dit te ondervangen

Een mogelijke invulling van vroegsignalering
De gemeente Leeuwarden werkt actief aan het vroegtijdig opsporen en voorkomen van problematische schulden. Dat gebeurt op twee manieren. Ten eerste door vroegtijdig te signaleren of er achterstanden ontstaan in de betaling van vaste lasten. Daartoe heeft de gemeente afspraken gemaakt met woningcorporaties, zorgverzekeraars, water- en energie leverende bedrijven. De afspraken zijn neergelegd in een convenant. In het geval er een achterstand in betaling van het maandbedrag (zoals huur of premie) is ontstaan gaat er een signaal naar het betreffende wijkteam, die contact zoekt met de persoon in kwestie. De grens is gelegd bij twee maanden achterstallige betaling. Een andere termijn is denkbaar. Deze werkwijze is de hoofdlijn in het vroegtijdig aanpakken van schuldsituaties. 

Ten tweede wordt ook gewerkt met Amargi. Dit is aanvullend op de hiervoor geschetste hoofdlijn. Amargi is een vereniging van mensen die zich richt op het tegengaan van schulden. Er wordt gewerkt vanuit een filosofie, ruw samengevat, dat vrij handelen van mensen sterk wordt beïnvloed door financiële verplichtingen en ook een goed overzicht over de financiën. Amargi stelt zich als doel om te voorkomen dat geldzorgen problematische schulden worden en werkt juist op het terrein dat wij willen verkennen. 

Amargi werkt met vrijwillige ondersteuners (een soort ‘schuldhulpmaatjes’). Deze kunnen zich melden als vrijwilliger via de site www.amargi.nl  Ook personen met schulden of personen die vrezen dat ze in de schulden raken kunnen, kunnen zich via de site melden voor hulp voor ordening van hun financiën. Vraag en aanbod vinden zo elkaar. Amargi werkt echter ook samen met nutsbedrijven, zorgverzekeraars en woningcorporaties en maatschappelijke organisaties, die klanten kunnen verwijzen naar Amargi, dat een vrijwilliger koppelt aan de verwezen persoon of de persoon die zich zelf heeft gemeld.

Vroegsignalering in noardwest Fryslân
De vastgestelde Dienstregeling schuldhulpverlening 2018-2022 geeft richting aan de schuldhulpverlening op dit moment en in  de nabije toekomst. Eén van de daaraan gekoppelde doelstellingen was om de intake voor de integrale schuldhulpverlening te verschuiven naar de gebiedsteams. In het, eerder genoemd, ongevraagd advies, is gepleit voor het onderbrengen van vroegsignalering binnen de gebiedsteams. 

We houden u op de hoogte van de schuldhulpvberlening in onze regio.